EILAND BURU – De flanken van Gunung Botak liggen er stil bij, maar de spanning is om te snijden. Waar tot voor kort het oorverdovende lawaai van illegale graafmachines en het gif van kwik de natuur teisterden, regeert nu het symbool van inheemse rechtvaardigheid: de sasi. Op woensdag 1 juli heeft de oorspronkelijke Nurlatu-gemeenschap haar grenzen definitief getrokken. Niet met hekken of militairen, maar met een eeuwenoud spiritueel en juridisch verbod dat dieper geworteld zit dan welke overheidswet ook.
Ooggetuigen en stamoudsten uit het gebied schetsen een onthutsend beeld van de afgelopen jaren, maar tonen zich sinds de ingreep van afgelopen woensdag strijdbaarder dan ooit. “De berg bloedde, ogenschijnlijk ongestoord, en wij bloedden mee,” vertelt een lokale bewoner die anoniem wil blijven uit angst voor represailles van de illegale mijnbouwmaffia. “Goudzoekers van buitenaf kwamen met zwaar materieel, vernielden onze heilige gronden en vergiftigden het water waar onze kinderen van afhankelijk zijn. Het moest nu echt stoppen.”
De wet van de sasi
Met het grootschalig plaatsen van de sasi op woensdag 1 juli op strategische toegangswegen zoals de Anahoni-route en Pagar Seng, heeft de inheemse bevolking een krachtig statement gemaakt. De sasi is in de Molukse cultuur een heilige wet: wie deze schendt, daagt niet alleen de gemeenschap uit, maar roept ook het onheil van de voorouders over zich af.
“Dit is geen symbolisch protest, dit is keiharde handhaving van ons recht,” verklaart Umar Nurlatu, een gerespecteerd leider van de inheemse gemeenschap. Hij reageert daarmee op hardnekkige signalen dat er via achterdeurtjes en geheime routes zoals de Anahoni-vallei nog altijd illegaal goud werd gewonnen, zelfs tijdens recente overheidsinspecties. “Als de overheid zegt dat het stilligt, dan moet het ook écht stilliggen. Voor iedereen. Sinds woensdag mag er geen machine meer draaien totdat de papieren op orde zijn.”
‘Geen goud zonder onze zegen’
De inheemse bevolking is niet per definitie tegen vooruitgang of gereguleerde mijnbouw, maar de voorwaarden zijn drastisch veranderd. De tijd dat multinationals of corrupte tussenpersonen de rijkdommen van het eiland Buru konden plunderen ten koste van de lokale bevolking, is voorbij.
Het standpunt van de Nurlatu-familie en de omliggende clans is glashelder:
• Absolute stop: Alle illegale activiteiten moeten per direct gestaakt blijven.
• Geen uitzonderingen: Geen geheime deals of corruptie in de nachtelijke uren.
• Dubbele toestemming: Toekomstige exploitatie vereist niet alleen een officiële vergunning van de overheid, maar ook expliciete, formele toestemming van de inheemse eigenaren van de traditionele gronden (hak ulayat).
Milieucatastrofe een halt toeroepen
Ooggetuigen ter plaatse melden dat de ecologische schade op de berg enorm is. Decennialang gebruik van chemicaliën heeft diepe sporen nagelaten in het ecosysteem. De inheemse bevolking ziet de sasi, die sinds deze week van kracht is, dan ook als een noodzakelijke adempauze voor de natuur. Het is een herstelperiode waarin de berg eindelijk met rust gelaten moet worden.
Met deze gecoördineerde actie op 1 juli dwingt de inheemse gemeenschap van Buru de overheid en commerciële partijen tot een herijking van de machtsverhoudingen. Gunung Botak is niet langer het wetteloze ‘Wilde Westen’ van de Molukken. De rechtmatige eigenaren hebben gesproken, en hun boodschap is onwrikbaar: respecteer onze cultuur, onze wetten en onze grond, of blijf weg.