TANIMBAR – De geplande exploitatie van het gigantische gasveld Blok Masela, een Nationaal Strategisch Project (PSN) in Indonesië, legt een diepe kloof bloot op de Tanimbar-eilanden. Achter de schermen van dit miljardenproject spelen zich grote maatschappelijke problemen af. Lokale inheemse gemeenschappen (adat-gemeenschappen) vrezen dat hun eeuwenoude gronden permanent verloren gaan, terwijl de druk van het project bestaande interne grensconflicten levensgevaarlijk op scherp zet.
De kern van de crisis in het regentschap Kepulauan Tanimbar (KKT) draait om de status en erkenning van grond. De problematiek laat zich opdelen in drie grote knelpunten:
1. De transformatie van Adat-grond naar Staatsgrond
De inheemse bevolking woont en leeft al generaties lang op de eilanden, ver voordat de republiek Indonesië werd gesticht. Desondanks dreigt nu ruim 600 hectare aan traditionele ‘adat-grond’ door de centrale overheid te worden omgevormd tot staatsgrond ten behoeve van energiegigant Inpex Masela Ltd en de toezichthouder SKK Migas.
Hoewel de Indonesische basiswet op de ruimtelijke ordening (UU Pokok Agraria) traditionele rechten in theorie beschermt, ervaart de lokale bevolking de huidige gang van zaken als een vorm van landonteigening. Hun cultuur, identiteit en geschiedenis zijn onlosmakelijk verbonden met dit land.
2. Het ontbreken van een juridisch schild (Perda Adat)
Een cruciale oorzaak van de juridische kwetsbaarheid van de bewoners is het ontbreken van lokale wetgeving. Tot op heden heeft het lokale bestuur van Tanimbar nog geen officiële lokale adat-verordening (Perda Adat) opgesteld.
Zonder deze specifieke verordening mist de bevolking een wettelijk kader om hun traditionele eigendomsrechten te bewijzen. Dit maakt het proces rondom landcompensatie en schadevergoedingen voor verloren gewassen uiterst complex en nadelig voor de burgers. De provinciale overheid heeft het lokale bestuur inmiddels met spoed opgeroepen om deze wetgeving alsnog te maken.
3. Escalerende grensconflicten tussen dorpen
De komst van het mega-energieproject heeft daarnaast de onderlinge spanningen tussen verschillende dorpen en families zwaar onder druk gezet. Er lopen complexe, onopgeloste conflicten over de exacte grenzen van familie- en privégronden tussen de gemeenschappen van onder andere:
• Lermatang
• Bomaki
• Latdalam
De onduidelijkheid over wie welk stuk grond bezit – en dus wie recht heeft op compensatie – leidt nu al regelmatig tot heftige onderlinge botsingen. Lokale bronnen melden dat deze grensconflicten in het verleden al tot fatale slachtoffers hebben geleid. Er wordt gevreesd dat de haast rondom de start van Blok Masela de inwoners verder tegen elkaar uitspeelt, waardoor het risico op nieuw bloedvergieten toeneemt.
Traditioneel recht vs. Moderne exploitatie
De inwoners van Tanimbar leven van oudsher volgens het traditionele rechtssysteem Duan Lolat. De overheid belooft dat gewassen en beplantingen op de aangewezen bouwgronden financieel gecompenseerd zullen worden en dat het project uiteindelijk welvaart brengt. Voor de inheemse bevolking weegt de economische belofte echter niet op tegen het mislopen van inspraak en het dreigende verlies van hun moedergrond.